Tworzenie treści na opakowaniach ekologicznych produktów spożywczych nie jest łatwa, ponieważ konsumenci mają różny poziom wiedzy i przekonań. Dużo informacji jest obowiązkowych, a każde dodatkowe mogą powodować u klienta niezrozumienie i zdezorientowanie mnogością różnych oznaczeń.
Aktualne wytyczne dotyczące obowiązkowego znakowania opakowań produktów ekologicznych znajdą Państwo tutaj:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02018R0848-20241201
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02011R1169-20180101
Warto jest jednak dokładnie przemyśleć co chcemy umieścić na etykiecie produktu, gdyż jak się okazuje świadomość konsumentów w tym zakresie rośnie, a producenci z innych krajów UE już od dawna umieszczają na etykietach informacje o dobrostanie zwierząt wykorzystanych do produkcji, lokalności produktów oraz perspektywie socjalnej. Zachęcam do zapoznania się z nimi poniżej!
Jakie cechy stają się ważne dla konsumentów?
Konsumenci zwracają coraz większą uwagę na zrównoważoną konsumpcję i spożywanie żywności ekologicznej. Osiągnięcie zrównoważonej konsumpcji wymaga, aby konsumenci podczas zakupu brali pod uwagę nie tylko własne potrzeby (np. smak, cenę, wygodę itp.), ale także atrybuty społecznej odpowiedzialności produktu (np. dobrostan zwierząt, środowisko, sprawiedliwy handel) (Kowalska i inni, 2021). Pro-środowiskowe nastawienie konsumentów bezpośrednio wpływa na zakup (i konsumpcję) produktów ekologicznych oraz zwracanie uwagi na takie cechy jak zdrowotność, wiarygodność, jakość, system kontroli, autentyczność, bezpieczeństwo. Według Żakowskiej-Biemans (2015), żywność ekologiczna jest najczęściej kupowana przez konsumentów reprezentujących segment „zdrowy”. Ta grupa konsumentów jest zainteresowana etykietami i poszukuje etykiet dotyczących metod produkcji żywności i ich wpływu na środowisko. Jednocześnie konsumenci ci mają wyższe dochody i łatwiej mogą sobie pozwolić na żywność ekologiczną.
Jakie dobrowolne informacje komunikują zagraniczni producenci?
Dobrostan zwierząt
Badanie etykiet mleka obecnych na rynku Niemieckim, Holenderskim, Włoskim i Polskim pokazało, że największa ilość dobrowolnych informacji związanych z procesem wytwarzania obejmowała temat dobrostanu zwierząt (218 komunikatów). W informacjach na etykietach podkreślano, że pasza, którymi karmione są zwierzęta nie zawiera GMO, że ich dobrostan jest stale utrzymywany a hodowla odpowiednia dla gatunku. Na przykład mleko z Niemiec miało następujący komunikat „Nasi rolnicy ekologiczni utrzymują swoje krowy w sposób odpowiedni dla gatunku, z dużą przestrzenią do biegania i wyłącznie ekologiczną paszą.”, a mleko z Włoch z komunikatem „Nasze alpejskie mleko ekologiczne jest najlepszym mlekiem ekologicznym dzięki dobrostanowi zwierząt i naturalnemu żywieniu krów”. Na opakowaniach zagranicznego mleka znajdowały się również opisy łąk i terenów zielonych, do których miały dostęp ekologicznie hodowane krowy, na przykład: „W naszych gospodarstwach ekologicznych krowy stoją na bujnych zielonych łąkach, gdy tylko jest to możliwe i jedzą świeżą trawę, koniczynę lub zioła”. „Jeśli pogoda nie pozwala na wypas, nasze krowy otrzymują do 70% zielonki.”, „Latem jemy świeżą trawę, a zimą siano. Można poczuć ich smak.”, „Krowy są stworzone do jedzenia trawy. 60% paszy musi stanowić pasza objętościowa, którą krowa może przeżuwać, taka jak trawa, koniczyna i siano.”, „Nasze organiczne mleko z pastwisk pochodzi z gospodarstw ekologicznych, w których potwierdzono, że krowy mleczne są wypasane na pastwiskach przez co najmniej 120 dni w roku i 6 godzin dziennie.”.
Lokalność
Wiele opakowań mleka zawierało informacje dotyczące lokalności (64 komunikaty). Przykłady z Holandii: „Co najmniej 60% paszy musi pochodzić z naszej [producentów] własnej firmy lub z regionu”, „W [firmie] lubimy znać naszych rolników osobiście. Nasze mleko pochodzi z [miejsowości], gdzie Jos i Dorthy Elderink hodują ponad 100 krów mlecznych w otoczeniu pięknych łąk” lub też przykład z Polski: „Jesteśmy polską spółdzielnią mleczarską należącą do rolników prowadzących gospodarstwa na obszarze Zielonych Płuc Polski”.
Perspektywa socjalna
Mleka zagraniczne posiadały również komunikaty związane z perspektywą społeczną (43 komunikaty). Na przykład komunikaty z niemieckich mlek: „Kupując to mleko, wnosisz ważny wkład w przyszłość lokalnego rolnictwa i rodzin rolników ekologicznych”; „My, rolnicy [firmy ekologicznej], jesteśmy właścicielami mleczarni. Gwarantujemy, że produkty wytwarzane z naszego mleka są wytwarzane z wielką starannością. Kupując ten produkt, wspierasz nasze zaangażowanie.”; ”Rolnicy otrzymują uczciwą cenę za to alpejskie mleko, dzięki czemu mogą zarządzać swoimi gospodarstwami w perspektywie długoterminowej. Kupując to mleko, jako klient pomagasz utrzymać i promować lokalny ekologiczny przemysł mleczarski”.
Mam nadzieję, że powyższe przykłady komunikatów zachęcą producentów do dobrowolnego podawania na etykiecie informacji „od siebie”, które zwiększą wiarygodność i autentyczność w oczach konsumentów, a może nawet trochę ich dokształcą w zakresie zasad produkcji ekologicznej.
Powyższe przykłady zostały zebrane w trakcie badania przeprowadzonego w 2019 roku przez SGGW w Warszawie. Celem badania była analiza dobrowolnych informacji na opakowaniach mleka ekologicznego z czterech rynków europejskich w kontekście jakości żywności ekologicznej, tj. z Niemiec, Holandii, Włoch i Polski. Badaniem objęto zawartość tekstową 106 opakowań mleka ekologicznego, a dobrowolne informacje na każdym opakowaniu skategoryzowano i przeanalizowano. Zachęcam do zapoznania się z pełnymi wnioskami z badania:
Woś, K.; Borghoff, L.M.; Horvat, A.; Paoletti, F.; Civitelli, E.S.; Rembiałkowska, E. Preliminary Analysis of Voluntary Information on Organic Milk Labels in Four European Union Countries. Sustainability 2022, 14, 16901. https://doi.org/10.3390/su142416901
link: https://www.mdpi.com/2071-1050/14/24/16901
Autor: Karolina Woś
Źródła przytoczone w tekście:
- Kowalska, A.; Ratajczyk, M.; Manning, L.; Bieniek, M.; Mącik, R. “Young and Green” a Study of Consumers’ Perceptions and Reported Purchasing Behaviour towards Organic Food in Poland and the United Kingdom. Sustainability 2021, 13, 13022.
- Żakowska-Biemans, S. Polish consumer food choices and beliefs about organic food. Br. Food J. 2011, 113, 122–137.
