Rolnictwo ekologiczne jest to specyficzny rodzaj produkcji obejmujący sektor roślinny i zwierzęcy. W Polsce rolnictwo ekologiczne jest praktykowane od ponad 40 lat. Jednak pierwsze lata rozwoju tego sektora były dość powolne, choć systematyczne.
W latach 1990 – 2000 zaobserwowano bardzo duży wzrost liczby gospodarstw ekologicznych. Rozwój produkcji ekologicznej jest związany z zainteresowaniem ze strony konsumenta, który jako świadomy nabywca żywności, poszukuje żywności o wysokich parametrach jakościowych oraz żywności bezpiecznej i kontrolowanej. W odpowiedzi na wyzwania związane z rozwojem rolnictwa ekologicznego oraz zapewnieniem skutecznych ram prawnych w Unii Europejskiej przyjęto nowe przepisy dotyczące sektora ekologicznego. Nowe regulacje mają zastosowanie od 1 stycznia 2022 roku. Najważniejszy akt prawny dotyczący produkcji ekologicznej to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007. Przepisy Unii Europejskiej dotyczące rolnictwa ekologicznego mają na celu zapewnienie przejrzystej struktury produkcji towarów ekologicznych na terenie całej Unii Europejskiej i zaspokojenie popytu konsumentów na godne zaufania produkty ekologiczne (przy jednoczesnym zapewnieniu uczciwego rynku dla producentów, dystrybutorów i sprzedawców).
Wspólnotowe uregulowania prawne obejmują szczegółowe informacje o zasadach ekologicznej produkcji roślinnej, zwierzęcej oraz produktów akwakultury, zasady dotyczące zbioru dziko rosnących roślin i wodorostów, zasady konwersji, zasady dotyczące produkcji żywności przetworzonej, w tym wina, zasady produkcji paszy dla zwierząt oraz drożdży ekologicznych. Podstawowym przepisem prawnym, krajowym jest: „Ustawa z dnia 23 czerwca 2022 roku o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej” (Dz.U. 2022r., poz. 1370). Dzięki nowej ustawie, w produkcji ekologicznej pierwotnej, rolnicy ekologiczni będą mogli uzyskać dostęp do materiału heterogenicznego – głównie nasion roślin uprawnych. Heterogeniczny materiał siewny nie był „legalnie” dostępny dla rolników, ponieważ charakteryzuje się wysokim poziomem różnorodności genetycznej i fenotypowej. Ta różnorodność jest bardzo dobra dla rolnictwa ekologicznego – w przeciwieństwie do ogólnego prawa nasiennego, które wymaga wysokiego poziomu jednorodności nasion.
Zasady roślinnej produkcji ekologicznej
W zakresie produkcji roślinnej w nowej ustawie kładzie się szczególne duży nacisk na utrzymanie i poprawę naturalnej żyzności gleby, stabilności i różnorodności biologicznej oraz odżywianie roślin głównie poprzez ekosystem gleby. Oczywiście w produkcji roślinnej nadal pozostaje istotny fakt zakazu stosowania nawozów łatwo rozpuszczalnych, produkowanych droga syntezy chemicznej oraz syntetycznych środków ochrony roślin. Na rolników ekologicznych nakłada się wymóg stosowania właściwych praktyk ogrodniczych i rolniczych prowadzących do wysokiej zdrowotności roślin.
Podstawą roślinnej produkcji ekologicznej jest zastosowanie odpowiednich gatunków i odmian roślin opornych lub mało wrażliwych na szkodniki i choroby, odpowiedniego płodozmianu, a także wszelkich metod mechanicznych i fizycznych oraz ochronę naturalnych wrogów zwalczających szkodniki. Opisane praktyki mają poradzić do zwiększania bioróżnorodności środowiskowej, jak też do zrównoważonej produkcji roślinnej. Ma to też na celu otrzymanie żywności roślinnej wysokiej jakości i wartości pro-zdrowotnej. Podstawą nawożenia roślin w produkcji ekologicznej są nawozy organiczne, najlepiej produkowane we własnym zakresie. W grupie tych nawozów znajdziemy: oborniki, gnojówki, komposty (z wyłączeniem kompostów miejskich). Jeżeli nie ma możliwości produkcji własnej nawozów organicznych lub jest ona niewystarczająca, można nawozy zakupić, ale również muszą pochodzić z innego gospodarstwa ekologicznego.
W ekologicznej produkcji roślinnej nie stosuje się ochrony roślin, ale szeroko rozumianą prewencję. Polega ona na zapobieganiu powstania problemu z chorobami, szkodnikami, jak też roślinami towarzyszącymi, czyli chwastami. Dopuszczone jest stosowanie środków wspomagających walkę z chorobami i szkodnikami w postaci naturalnych wyciągów, ekstraktów i odwarów oraz gnojówek, a gotowe preparaty muszą być zarejestrowane i dopuszczone przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W celu ograniczenia wzrostu roślin niepożądanych (chwastów), dopuszczone są tylko metody ich mechanicznego usuwania. Stosowanie tych praktyk ma prowadzać do równowagi biologicznej pomiędzy gospodarstwem i środowiskiem, w którym ekologiczna produkcja roślinna jest jego integralną częścią.
Autor: Ewelina Hallmann
