Żywność ekologiczna w żłobkach i przedszkolach – oczekiwania matek z Polski Wschodniej

Dlaczego warto wprowadzać żywność ekologiczną do diety dzieci?

Ekologiczny system produkcji żywności jest korzystny dla środowiska naturalnego, a produkty ekologiczne są bogate w prozdrowotne substancje przy jednocześnie niższej zawartości substancji szkodliwych [Smith-Spangler et al. 2012; Barański i in., 2014; Średnicka-Tober i in., 2016; Raport EFSA, 2018; Gopalakrishnan, 2019; Hyland et al. 2019;]. Dieta oparta na żywności ekologicznej zmniejsza ryzyko otyłości, niektórych chorób i nowotworów [Torjusen et al. 2014; Mie et al. 2017; Baudry et al. 2018, Kesse-Guyot i in. 2022]. Co więcej skład i prozdrowotne cechy żywności ekologicznej czynią ją szczególnie wartościową w czasie ciąży [Torjusen i in., 2014] oraz dla diety małych dzieci w okresie intensywnego rozwoju i szczególnej wrażliwości pokarmowej [Gadomska i in.2014]. Okres rozwoju pre- i postnatalnego dzieci cechuje się bardzo wysoką wrażliwością na skład spożywanej żywności, a według teorii programowania metabolicznego czynniki środowiskowe i żywieniowe działające w tym krytycznym czasie mają istotny wpływ na zdrowie w późniejszym życiu (Kostecka, 2014; Jastrzębski i in. 2016; Kinsner i Kazimierska, 2018; Calcaterra 2020).

Co konsumentki sądzą o żywności ekologicznej?

Specjaliści z zakresu żywności ekologicznej oraz producenci utrzymują, że zainteresowanie tymi produktami rośnie a konsumenci coraz lepiej zdają sobie sprawę z pozytywnych cech żywności ekologicznej. Badanie na 1333 konsumentkach pokazało, że uważają one, że żywność ekologiczna jest bez GMO/Niemodyfikowana genetycznie, bez syntetycznych dodatków, posiada certyfikat, jest naturalna oraz zdrowa. 88% respondentek chce żeby jej dzieci spożywały żywność ekologiczną.

Czy mamy chcą żeby żywność ekologiczna była oferowana w żłobku/przedszkolu?

Wśród 1333 zapytanych matek aż 86% chce żeby placówki opiekuńczo-edukacyjne oferowały jadłospis zawierający produkty ekologiczne. 58% respondentek uważa, że w żłobkach i przedszkolach żywność ekologiczna powinna stanowić co najmniej połowę żywności podawanej dzieciom. Można zatem stwierdzić, że matki objęte badaniem oczekują wprowadzenia żywności ekologicznej w polskich żłobkach i przedszkolach.

Czy wprowadzenie żywności ekologicznej do żłobków i przedszkoli jest za drogie?

80% respondentek zadeklarowało, że dopłaciłoby do ekologicznego wyżywienia w placówce dla dzieci o ile koszt ten wynosiłby mniej niż 50% dotychczasowego kosztu. Najwięcej respondentek (29%) wskazało, że optymalnie byłoby dla nich dopłacić około 20% więcej niż do tej pory. Co ciekawe obecnie (2025r) szacuje się, że koszt produktów ekologicznych jest właśnie około 20% większy niż produktów konwencjonalnych. Warto jednak wskazać także, że aż 15% zapytanych matek zadeklarowało, że nie jest w stanie dopłacić w ogóle. Konieczne jest zatem znalezienie rozwiązań dostępnych dla wszystkich. Wśród szans można wskazać tu np. zielone zamówienia publiczne, skrócone łańcuchy dostaw- prosto od rolnika/producenta, stosowanie bardziej zrównoważonego menu oferowanego w żłobku (lokalność i sezonowość produktów, duże ilości warzyw i owoców, stosowanie roślin strączkowych, zastępowanie drogiego mięsa produktami roślinnymi, zarządzanie odpadami, redukcja marnotrawstwa).

Czy konieczne są rozwiązania na poziomie ustawodawczym?

W „Ramowym Planie Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekologicznego w Polsce na lata 2021 2030” jednym z priorytetowych działań jest Rozwój żywienia zbiorowego z udziałem produktów ekologicznych. W opisie tego działania wskazano za cel żeby żywność ekologiczna była w większym stopniu wykorzystywana w żywieniu zbiorowym. W latach 2021-2030 mają być prowadzone działania promujące zielone zamówienia publiczne oraz działania zmierzające do ustanowienia krajowych standardów dla zakładów żywienia zbiorowego z udziałem żywności ekologicznej. W badaniu zapytano 1333 matki czy chciałyby żeby polskie prawo nakazywało stosowanie żywności ekologicznej w żłobkach i przedszkolach. 45% respondentek uważa, że powinno być nakazane polskim prawem, ale aż 38% nie ma zdania na ten temat. Ważne jest zatem prowadzenie edukacji wzmacniającej wiedzę żywieniową i pro-środowiskową postawę. Dzięki pokazywaniu długofalowego wpływu zdrowotnego i ekonomicznego, konsumentki mogą bardziej świadomie podejmować decyzje żywieniowe oraz „oddolnie” wspierać placówki w podejmowaniu działań na rzecz wprowadzania żywności ekologicznej do diety małych dzieci.

Wyniki przedstawione w artykule pochodzą z badania, które zostało przeprowadzone wśród 1333 beneficjentek projektu badawczo-edukacyjnego „BIO dla Mamy i Dziecka”. Był on finansowany ze środków Fundacji Carrefour we Francji, a realizowany przez SGGW w okresie 1 IX 2019- 30 IV 2022. Jego głównym założeniem była stymulacja konsumpcji żywności ekologicznej poprzez edukację żywieniową w tym zakresie wśród kobiet w ciąży i matek dzieci do 6 roku życia mieszkających w województwach Polski Wschodniej.

Autor: Karolina Woś

Źródła:

1. Smith-Spangler C, Brandeau ML, Hunter GE, Bavinger JC, Pearson M, Eschbach PJ, et al. Are Organic Foods Safer or Healthier Than Conventional Alternatives? Ann Intern Med. 2012 Sep;157(5):348.
2. Barański M, Średnicka-Tober D, Volakakis N, Seal C, Sanderson R, Stewart GB, et al. Higher antioxidant and lower cadmium concentrations and lower incidence of pesticide residues in organically grown crops: A systematic literature review and meta-analyses. Br J Nutr. 2014;112(5):794–811.
3. Średnicka-Tober D, Barański M, Seal C, Sanderson R, Benbrook C, Steinshamn H, et al. Composition differences between organic and conventional meat: A systematic literature review and meta-analysis. Br J Nutr. 2016;115(6):994–1011.
4. European Food Safety Authority. Monitoring data on pesticide residues in food: results on organic versus conventionally produced food. EFSA Support Publ. 2018 Apr;15(4).
5. Gopalakrishnan DR. Advantages and Nutritional Value of Organic Food on Human Health. Int J Trend Sci Res Dev. 2019;Volume-3(Issue-4):242–5.
6. Hyland C, Bradman A, Gerona R, Patton S, Zakharevich I, Gunier RB, et al. Organic diet intervention significantly reduces urinary pesticide levels in U.S. children and adults. Environ Res [Internet]. 2019;171(September 2018):568–75. Available from: https://doi.org/10.1016/j.envres.2019.01.024
7. Torjusen H, Brantsæter AL, Haugen M, Alexander J, Bakketeig LS, Lieblein G, et al. Reduced risk of pre-eclampsia with organic vegetable consumption: Results from the prospective Norwegian mother and child cohort study. BMJ Open. 2014;4(9):1–12.
8. Mie A, Andersen HR, Gunnarsson S, Kahl J, Kesse-Guyot E, Rembiałkowska E, et al. Human health implications of organic food and organic agriculture: A comprehensive review. Environ Heal A Glob Access Sci Source. 2017;16(1):1–22.
9. Baudry J, Assmann KE, Touvier M, Allès B, Seconda L, Latino-Martel P, et al. Association of Frequency of Organic Food Consumption with Cancer Risk: Findings from the NutriNet-Santé Prospective Cohort Study. JAMA Intern Med. 2018;178(12):1597–606.
10. Kesse-Guyot E, Lairon D, Allès B, Seconda L, Rebouillat P, Brunin J, et al. Key Findings of the French BioNutriNet Project on Organic Food-Based Diets: Description, Determinants, and Relationships to Health and the Environment. Adv Nutr. 2022;13(1):208–24.
11. Gadomska J, Sadowski T, Buczkowska M. Ekologiczna żywność jako czynnik sprzyjający zdrowiu. Probl Hig Epidemiol [Internet]. 2014;95(3):556–60. Available from: www.phie.pl
12. Kostecka M. Prawidłowe żywienie dzieci w wieku wczesnoszkolnym jako niezbędny element profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Med Ogólna i Nauk o Zdrowiu. 2014;20(2):208–13.
13. Jastrzębski T, Kowalska A, Szymala I, Żelazko A, Zdrowia W, Uniwersytet Ś, et al. Narażenie na kadm w procesie pre- i postnatalnym. 2016;19(3):58–64.
14. Kinsner M KA. Metabolic programming- Programowanie metaboliczne. Postępy Nauk o Zdrowiu. 2018;(July):5–18.
15. Calcaterra V, Cena H, Verduci E, Bosetti A, Pelizzo G, Zuccotti GV. Nutritional Surveillance for the Best Start in Life, Promoting Health for Neonates, Infants and Children. Nutrients. 2020;12:3386.