Dieta we wczesnym dzieciństwie wpływa na rozwój układu odpornościowego, programowanie metaboliczne oraz ryzyko wystąpienia chorób przewlekłych w późniejszych etapach życia.
Ekologiczna żywność jest uznawana za bezpieczniejszą dla dzieci i przyjazną środowisku z uwagi na sposób jej produkcji. Produkcja ekologiczna ogranicza stosowanie syntetycznych pestycydów, nawozów mineralnych i antybiotyków oraz nie dopuszcza roślin GMO jednocześnie promując płodozmian, naturalne nawozy organiczne oraz dobrostan jako fundament hodowli zwierząt. Przetworzona żywność ekologiczna w 95% masy składników musi być ekologiczna, a użycie dodatków do żywności jest ograniczone do minimum i dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy brak jest odpowiedniej alternatywy technologicznej. W produkcji ekologicznej dopuszczonych jest ponad 6 razy mniej substancji czynnych niż w konwencjonalnej uprawie, oraz ponad 6 razy mniej dodatków do żywności (E-dodatków) w przetworzonych produktach niż w konwencjonalnej żywności. Efekty środowiskowe to m.in.: większa bioróżnorodność roślin, owadów i ptaków, większa liczebność zapylaczy, lepsze warunki glebowe, mniejsze zanieczyszczenie gleby, wód powierzchniowych i gruntowych pestycydami, wyższa różnorodność krajobrazu rolniczego, niższe ryzyko eutrofizacji wód.
Jednak każdy rodzic wie, że w zachęceniu przedszkolaka do spożycia żywności ekologicznej nie działają eko-argumenty. Choć każda z rodzin zaczyna przygodę z eko-żywnością w innym miejscu to jest kilka sposobów na zwiększenie spożycia żywności ekologicznej w diecie naszego dziecka z jego aktywnym zaangażowaniem. W ten sposób można zwiększyć jego ekspozycję na żywność wysokiej jakości, czyli stworzyć możliwość kontaktu z żywnością prawdziwie odżywiającą organizm i doświadczania jej smaku, zapachu, kształtu, tekstury. Dzięki takiej ekspozycji dziecko uczy się naturalnego smaku i zapachu truskawek, pysznego słodkiego pomidora z gruntowej uprawy czy rzodkiewki, która jest piekąca i chrupka, choć może nie ma idealnego kształtu. Budujemy w dziecku zdrowe nawyki, tworzymy pamięć smakową i uczymy jak wygląda żywność, po którą warto sięgnąć podczas zakupów.
W kontekście dzieci możemy wykorzystać zasadę „Od pola do stołu” (ang.„From Farm to Fork”) adaptując ją na bardziej adekwatną: „od pola- przez zabawę- do stołu”.
Działania, które mogą zachęcić dzieci do jedzenia żywności ekologicznej to np.:
- Samodzielna uprawa i zbiór
Może to być sianie rzeżuchy, bazylii, hodowanie kiełków, sadzenie dużych nasion (fasola/groch), uprawa lub zbieranie plonów ze skrzynki balkonowej/grządków rodzinnych/ w przedszkolu, podlewanie mini-konewką, wyrywanie chwastów.
- Wspólne degustacje
Kupowanie nowych, ekologicznych produktów spożywczych i wspólne, rodzinne próbowanie smaków, rozmowa o naszych odczuciach (chrupkości, smakowitości, kwaśności, słodkości) i preferencjach. Zgadywanie co to za owoc/warzywo z zamkniętymi oczami, dotykanie, wąchanie, porównywanie kolorów czy kształtów.
- Wspólne biesiadowanie
Dzieci chętnie będą próbowały tego, co pojawi się na stole w miłej atmosferze, bez presji, w większej grupie: rodzina, rówieśnicy, starsze dzieci, przyjaciele. Przy wspólnym stole, na pikniku, wycieczce powstają społeczne sytuacje zachęcające do sięgania po nowe smaki czy produkty, których dotąd dziecko nie próbowało.
- „Zabawa jedzeniem”
Nie mówimy tu o marnotrawieniu żywności, ale o robieniu obrazków z warzyw na talerzu, wesołych kanapek, wycinaniu atrakcyjnych kształtów, kanapki-zwierzątka. U nas świetnie sprawdza się atrakcyjna posypka z liofilizowanej maliny na jogurt czy serek.
- Wspólne gotowanie
Dzieci uwielbiają pomagać w kuchni. Czynności należy dostosować do możliwości dziecka, ale już kilkuletnie przedszkolaki można zaangażować w takie zadania jak mycie składników, mieszanie, przesypywanie, krojenie miękkich produktów, obrywanie cząstek.
- Wizyta w gospodarstwie
Wizyta na gospodarstwie będzie bardzo ciekawym doświadczeniem dla dziecka. Wiele gospodarstw jest otwartych na odwiedziny oferując możliwość samozbioru owoców/warzyw, karmienia zwierząt hodowlanych, spotkania z rolnikiem, degustacji na miejscu lub zakupu produktów/przetworów z gospodarstwa.
- Udział w wydarzeniach
Zachęcam do udziału w wydarzeniach lub samodzielnej ich organizacji np. festyny bio, targi żywności bio, pikniki sezonowe, lub w mniejszej skali może to być „dzień marchewki”/”dzień pieczonego ziemniaka” z użyciem lokalnych, ekologicznych płodów rolnych.
- Aktywne promowanie eko w placówkach opieki
Rodzice mogą włączać się w działania żłobków i przedszkoli poprzez polecanie lokalnych/ sprawdzonych producentów bio produktów, organizowanie dni bio produktów, wspieranie ogródków, grządków przy placówkach.
Oczywiście w kontekście wprowadzania zmian do diety dziecka regularność i powtarzalność działań jest bardzo ważna. Nie można oczekiwać, że dziecko od razu się spróbuje czy zaakceptuje produkt albo smak, którego dotąd nie znało.
Dzieci (i dorośli!) potrzebują czasem 10-20 ekspozycji na nowy produkt zanim go spróbują.
Warto kierować się zasadą, że rodzic wybiera jakie wartościowe i urozmaicone jedzenie poda dziecku, a ono wybiera ile zje. Nie należy dziecka zmuszać do jedzenia, podawać zbyt trudnych potraw, karać bądź nagradzać za jedzenie, wprowadzać nerwowej atmosfery.
Zabawa, autonomia dziecka (samodzielne zadania i decyzje), doznania sensoryczne i powtarzalność pomogą w drodze poznawania nowych smaków i zapachów! Warto wspólnie cieszyć się tą drogą bez wygórowanych oczekiwań i frustracji.
Strony www i publikacje, które mogą być pomocne dla rodzica:
- J. Wojciechowska (2017): ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU NAWYKÓW JEDZENIOWYCH DZIECI w: PSYCHOLOGIA WIEKU ROZWOJOWEGO. NORMA – NIETYPOWOŚĆ – PATOLOGIA; pod redakcją Ewy Łodygowskiej i Elżbiety Pieńkowskiej, str. 121-140, dostęp on-line tutaj: https://www.researchgate.net/profile/Ewa-Lodygowska/publication/322963638_Psychologia_wieku_rozwojowego_Norma_-_nietypowosc_-_patologia/links/5be5c0c992851c6b27b29727/Psychologia-wieku-rozwojowego-Norma-nietypowosc-patologia.pdf#page=121
- https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/rola-rodzicow-w-zmianie-nawykow-zywieniowych-dzieci/
- https://healthyeatingresearch.org/tips-for-families
- https://www.childfeedingguide.co.uk/tips/tips-tools/exposure-monitor/
